Ontwerper en kunstenaar Daan Roosegaarde over verkeersveiligheid

Lichtgevende fietspaden en snelwegen als deel van energieneutrale, veilige en mooie landschappen

Hij behoort tot de Nederlanders die buiten de landsgrenzen nog bekender zijn dan daarbinnen. Wereldwijd timmert ontwerper/kunstenaar Daan Roosegaarde met zijn ‘social design’ studio aan de weg met baanbrekende concepten. In gesprek met een visionaire ondernemer over slimme snelwegen en verkeersveiligheid in de toekomst.

Daan Roosegaarde: nieuwsgierig naar de toekomst

Was zijn blik altijd meer gericht op de toekomst dan op het verleden? Roosegaarde: ‘Dat is wel zo. Ik ben nieuwsgierig naar de toekomst. Dat komt omdat we steeds meer beïnvloed worden door de toekomst. De ontwikkeling van de technologie plaatst ons voor enorme uitdagingen. Momenteel ben ik bijvoorbeeld bezig de droom van Wubbo Ockels te realiseren: een vlieger maken die energie opwekt als afsluiting van het project Icoon Afsluitdijk.’ De vlieger is een van de projecten die Roosegaarde op verzoek van oud-minister  Schultz van Haegen bedacht om een aansprekend ontwerp te maken, als bekroning van de renovatie van de 32 kilometer lange Afsluitdijk. Ander onderdeel van het project zijn reflecterende prisma's op de heftorens van de Afsluitdijk die oplichten door de koplampen van passerende auto's.

Lichtgevend fietspad

‘Als jongeling las ik niet zozeer science-fictionboeken. Ik was meer gefascineerd door architectuur. Futuristische ontwerpen van de nieuwe wereld, plekken die beter zijn dan de huidige. Zoals steden die kunnen wandelen. Op het eerste gezicht onrealistische denkbeelden, maar steeds meer binnen handbereik. Het gaat mij er om dat wat wij bedenken, gebouwd kan worden. Zo staat er inmiddels een Smog Free Tower in Beijing. Ook ligt er een lichtgevend Van Gogh-fietspad in Eindhoven.' Dat fietspad wordt verlicht door duizenden fonkelende steentjes en is geïnspireerd op het schilderij De Sterrennacht van Vincent van Gogh. Een magisch ontwerp van licht en kleur, en als zodanig bevorderlijk voor de verkeersveiligheid van fietsers.' Daan: 'Er woedt in mij een verlangen de wereld beter, slimmer, leuker te maken. Design helpt daarbij, zowel uit praktisch als uit poëtisch oogpunt.’

Innovatie op verkeersveiligheid

Schuilt er in de ontwerper Roosegaarde ook een dominee? ‘Er kan een hoop beter in deze wereld. Laatst zat ik te kijken naar een filmpje over mieren en mierenhopen. Dat zijn complexe organismen en structuren. Wat me trof, was dat mierenhopen geen files kennen. Hoe komt dat? Kennelijk communiceren mieren in dit opzicht efficiënter dan mensen. Dat is mijn drijfveer: hoe kunnen we techniek en creativiteit gebruiken om het leven op deze aardbol beter te maken?’

Centraal in zijn werk staat de innovatie op verkeersgebied. ‘Als je het hebt over mobiliteit en innovatie, denken velen direct aan de auto. Onlangs was ik bij de ontwerpafdeling van BMW in München. Fascinerend, waar die mee bezig zijn. Maar ik denk dan: hoe zit het met de weg waar die auto’s over gaan rijden? Wat zie je als je in die auto zit, wat laat je achter voor de volgende generatie? Daarom ben ik gaan nadenken over lichtgevende fietspaden en snelwegen als deel van energieneutrale, veilige en mooie landschappen.’

Is duurzaamheid de komende jaren de centrale factor in verkeersinnovatie? ‘Dat is nu al de nieuwe standaard. We gaan van een oude naar een nieuwe economie. Op dit moment is vervuilen nog gratis, maar vroeg of laat gaan we de prijs betalen. Er zijn nu al auto’s die dankzij ingenieuze filters schonere lucht “uitspugen” dan ze “inademen”. Anders gezegd: moderne auto’s maken de stad schoon. Als ik dat vijf jaar geleden had gezegd, had men mij voor gek verklaard. Nu zijn we in China bezig, in navolging van die “filterauto”, fietsen te maken die de lucht reinigen. Waarom staan lantaarns langs de snelweg altijd aan en niet alleen op die momenten dat je er langs rijdt? De koppeling tussen de auto en het landschap – of de fietser en het landschap – wordt steeds meer geïntegreerd. We gaan wegen maken die elektrische auto’s opladen als ze eroverheen rijden.’

Voorbeeldfunctie voor onze wegen

Met het ontwerp Smart Highway won hij in 2013 de Deense Index Award voor social design. De belijning van deze energiezuinige snelweg licht in het donker op door glow-in-the-dark-verf. Daan: ‘Ik hoop dat de snelweg onderdeel wordt van het landschap. Wat mij vooral drijft, is schoonheid. Schoonheid in esthetische zin, maar ook in de zin van schone lucht, schoon water en schone energie. Daarom moet die snelweg energieneutraal zijn en hij moet met je communiceren. Waarom staan er ’s zomers borden langs de weg met de mededeling “Kans op ijzel”? Laat informatie alleen zien als dat relevant is! Net zoals landschap en windmolen iconen van Nederland zijn, pleit ik ervoor dat onze wegen een voorbeeldfunctie krijgen. Ik verwacht dat het verkeersbeeld over pakweg tien jaar rustiger is dan nu. Minder informatie, maar wel heel persoonlijk. De combinatie tussen het individuele en het collectieve wordt belangrijker. Ook voorzie ik dat er meer symbiose komt tussen de voetganger, de fietser en de automobilist, dat we dankzij techniek botsingen zullen voorkomen. Niet dat een organisatie als Veilig Verkeer Nederland dan overbodig zal zijn, maar de wereld om ons heen verandert en daarmee zal ook Veilig Verkeer Nederland veranderen.’

‘Stel dat hij de nieuwe minister van Verkeer zou zijn. Wat zou hij dan als eerste aanpakken? ‘Ik zou de infrastructuur, inclusief snelwegen, zien als platform voor innovatie. Laten we van ons wegennetwerk Nederlands nieuwe icoon maken. Laten we het grootste energieneutrale wegennetwerk van de wereld bouwen. Met mijn team ben ik, zoals gezegd, betrokken bij het project Icoon Afsluitdijk. Die Afsluitdijk is bedacht door ingenieur Lely. Toen hij zijn plan lanceerde, zei men: dat is niet haalbaar. Totdat hij minister werd. De eerste beslissing die Lely toen nam was: “We gaan die dijk bouwen”. Gebeiteld in een monument staat er deze uitspraak van hem: “Een volk dat leeft, bouwt aan zijn toekomst”. Laten we dat motto omarmen en bouwen aan een mooie toekomst.’